Người dân Việt hay ăn quả khế để giải khát bởi vị chua ngọt, thanh mát của nó. Tuy nhiên, có lẽ không nhiều người biết rằng, khế là loại cây đặc biệt hữu ích khi bên cạnh quả khế, các bộ phận khác đều có thể tận dụng để thực hiện các bài thuốc trị bệnh hữu hiệu.

Quả khế vị chua ngọt, tính bình, có tác dụng thanh nhiệt giải khát, trừ phong, tiêu viêm. Công dụng của quả khế là chữa ho, viêm họng, sổ mũi, dị dứng, lở sơn, thúc sởi mọc, trị bí tiểu, sốt rét và chữa scorbut (một loại bệnh do thiếu vitamin C gây nên với một số biểu hiện như viêm lợi, chảy máu chân răng, tụ máu dưới màng xương, tăng sừng hóa ở nang lông,…). Cách dùng cũng là sắc uống với liều từ 20 đến 40g hoặc hơn. Một kinh nghiệm dân gian khá hay bên cạnh công dụng chữa bệnh của quả khế là loại quả này vắt lấy nước còn có thể tẩy được các vết gỉ sắt, hoen ố trên áo quần, vải vóc.


Lá khế thì có vị chua, chát, tính bình, có tác dụng thanh nhiệt, mát huyết, tiêu viêm, lợi tiểu. Lá khế có công dụng chữa lở sơn (loại bệnh dị ứng, lở loét do tiếp xúc với cây sơn), dị ứng thông thường, nổi mề đay, cảm nắng, sổ mũi, sốt, ho, sốt xuất huyết, tiểu buốt, tiểu ra máu, mụn nhọt, ngộ độc và các bệnh khác như viêm tiết niệu, viêm âm đạo (ở phụ nữ). Cách dùng là sắc nước uống với liều từ 20 đến 40g (hoặc hơn) một ngày.

Hoa khế có vị chua chát và hơi ngọt, tính bình, có tác dụng bổ thận sinh tinh, nhuận phế, trừ ho, chỉ khát (hết khát). Hoa khế chữa kinh giản (co giật) ở trẻ em, ho gà, thận hư, kém tinh khí với cách thức là hãm nước sôi uống, liều từ 8 đến 16g.

Vỏ thân và vỏ rễ cây khế vị chua chát, hơi ngọt, tính bình, mang tác dụng thanh hỏa nhiệt, tiêu đờm trệ, trừ nhiệt tích, giúp ban sởi dễ mọc và trừ ho. Dùng vỏ thân và vỏ rễ khế có thể chữa được đau khớp, đau đầu mãn tính, viêm dạ dày, viêm ruột, tiểu ít, lên sởi ở trẻ hay bệnh ho, viêm họng. Sắc uống với liều dùng là từ 8 đến 16g hoặc hơn.

Ngoài ra, lá khế, quả khế, hoa khế và vỏ thân cây khế khi kết hợp cùng các dược liệu dân gian khác đều là những bài thuốc đặc biệt hữu ích với công dụng điều trị nhiều loại bệnh khác nhau.

Các bài thuốc cụ thể:

Mẹo trị mẩn ngứa

- Lá khế 30gr,

- Cây vòi voi 50gr.

Đun nước tắm, một lần trong ngày.

Hoặc:

- Lá bèo cái 20gr,

- Bạc hà lOgr,

- Kinh giới 12gr.

Sắc với nước, ngày uống ba lần. Bên ngoài dùng bã thoa khắp mình.

Hoặc:

- Dùng bèo cái 50 gr, sao vàng, sắc với nước uống hàng ngày.

Mẹo trị cảm sốt, nhức đầu, ít tiểu

- Lá khế 20gr,

- Lá chanh lOgr.

Giã nát vắt lấy nước uống, ngày uống 3 lần.

Mẹo trị sốt rét

- Hoa khế khô 20gr,

- Lá na 5gr.

Sắc nước uống trong ngày. Uống trước cơn sốt từ một đến hai giờ.

Hoặc:

- Dây ký ninh khô 50gr,

- Lá mãng cầu ta khô 20gr.

Giã nhuyễn thành bột. Mỗi lần uông một muỗng nhỏ cùng với rượu.

Hoặc:

- Củ sả (thân rễ sao) 20gr,

- Lá na (mãng cầu ta) 5gr,

- Ké hoa vàng lOgr.

Sắc với nước uống. Ngày uống 2 lần. Nên uống trước khi lên cơn sốt nửa giờ.

Mẹo trị ho khan, ho đờm, kiết lỵ

- Lấy hoa khê nấu với nước gừng sao lên đế uống, có thể lấy vỏ cây khế thay cho hoa khế.